• O gminie:

Położona jest w zachodniej części Pojezierza Wałeckiego, które wyznaczają ją doliny rzek: Noteci, Gwdy, Drawy, Dobrzycy, Płocicznej i Przyłęgi. Pojezierze to charakteryzuje się dużymi obszarami moreny dennej, poprzecinanymi w okolicy Człopy i Tuczna polami zandrowymi o mało urodzajnych glebach. Przeważają tu liczne wzniesienia porośnięte lasami oraz duża ilość jezior i terenów bagiennych. Pod lokalizację miasta wybrano teren wypiętrzony znacznie ponad lustra wód i terenów bagiennych. Od wschodu obszar miasta wyznaczyło Jezioro Zamkowe a od zachodu Jezioro Tuczno, połączone między sobą szeroką strugą. Kolejne akweny znajdowały się od północnego-wschodu oraz po obydwu stronach współczesnej drogi prowadzącej do dworca kolejowego. Dawne wody zajmowały znaczniejsze obszary, poświadczone do dzisiaj rozległymi bagiennymi łąkami i licznymi zastoinami o mocno zarośniętych brzegach. Przez tak ukształtowany teren prowadzona była droga (z południowego-zachodu na północny-wschód), wykorzystująca brody i naturalne przejścia. Powierzchnia gminy wynosi 250 km kw gdzie zamieszkało 5480 osób.

• Histora gminy:

Genezę Tuczna łączono dotychczas z grodem który rzekomo miał istnieć na terenach późniejszego zamku . E. Keyser lokalizuje w tym miejscu gród kasztelański z przylegającą osadą słowiańską. Podobne sugestie do genezy miasta miała J. Myślińska-Szczepaniak , odnotowując za niemieckojęzyczną literaturą przedmiotu, fakt zdobycia (w 1296 roku) przez Hesse von Wedel murowanego domu. Reliktów owego “murowanego domu” pochodzącego rzekomo z 1130 roku nie udało się dotychczas potwierdzić, również podczas prac badawczych i rewaloryzacyjnych prowadzonych na zamku . Brak źródeł pisanych do XIV wieku oraz systematycznie prowadzonych badań archeologicznych, nie pozwala na uściślenie nie tylko tych zapisów.

Około 1300 roku tereny położone pomiędzy rzekami Drawą i Gwdą włączone zostały do Nowej Marchii Brandenburskiej. Fakt ten wywołał ożywioną akcję kolonizacyjną. W okolicy Kalisza Pomorskiego, Tuczna i Mirosławca, nadania otrzymał rycerski ród von Wedel (wywodzący się spod Hamburga). Z biegiem czasu nastąpiło spolszczenie tego rodu, a późniejsi jego potomkowie dołączyli do nazwiska człon przyjęty od nazwy miasta - Tuczyńscy.

Z rodziną von Wedel należy wiązać rozwój Tuczna, Kalisza Pomorskiego i Mirosławca. Najstarsza źródłowa wzmianka określająca Tuczno mianem “civitas” pochodzi z 1306 roku Wspominano ponadto o proboszczu, sześciu rajcach i mieszczanach. Można więc wnosić, że ówczesne Tuczno było zespołem miejskim z kościołem . Kiedy w 1331 roku z rąk braci Ludwika i Lambrechta ( braci) von Wedel otrzymało kolejny przywilej, bezsprzecznie było już miastem, a nowy akt miał na celu poprawienie warunków jego rozwoju. Określono w nim brandenburskie prawa miejskie a w nadaniach wymieniono 175 łanów, z których pięć należało do kościoła, 60 do miasta oraz 110 indywidualnych przeznaczonych dla mieszczan.

Przywilej ten opisał granice miasta wyznaczonego w terenie określonymi kępami drzew. W roku 1338  rozpoczęto budowę zamku a w 1375 roku określony on został (przez cesarza Karola IV) jako jeden z dwunastu najsilniejszych obiektów militarnych zlokalizowanych na wschód od linii Odry . Około 1400 roku otoczono go 25 metrowej szerokości fosą, która z trzech stron oblewać miała wzgórze zamkowe. Zamek strzegł natomiast przeprawy prowadzonej przesmykiem pomiędzy jeziorami, a jednocześnie nadzorował trakt prowadzący z Człopy do Mirosławca.

Lokacyjne miasto zbudowano na północ od zamku. Dawny trakt wykorzystujący naturalne walory obronne, jedynie od północnego wschodu wymagał specjalnego zabezpieczenia. W partii miasta prowadził komunikację w linii prostej. Wyprowadzając ją jednak poza zabudowę, wzorem rozwiązań stosowanych w innych miastach pomorskich, “łamał” drogę pod kątem. Miasto otrzymało kształt zbliżony do prostokąta, z regularną siatkę ulic przecinających się pod kątem prostym. W okresie średniowiecza było tu osiem pełnych bloków urbanistycznych i od strony wschodniej i zachodniej po dwa obrzeżne.

Poprzeczne ustawienie osi rynku do głównego traktu komunikacyjnego i kompozycyjnego całego zespołu oraz odsunięcie kościoła na obrzeże, stanowi jedną z cech miast wielkopolskich lokowanych na wzorcach brandenburskich. Układ miasta reprezentowany przez Tuczno, wiążący w sobie cechy charakterystyczne dla różnych sposobów organizacji przestrzennej zespołów, mógł być zastosowany głównie w miastach położonych na stryku dwóch silnie oddziaływujących na siebie regionów - Pomorza i Wielkopolski.

Prawdopodobnie średniowieczne miasto od południa stykało się z zamkiem; od zachodu zbliżało się do bagnistych rozlewisk jeziora, a od północy granice wyznaczała obecna ul. Świerczewskiego, od wschodu obecna ul. Pocztowa. W takiej formie przestrzennej Tuczno przetrwało do czasów nowożytnych. Zmieniała się natomiast jego substancja mieszkaniowa, wymieniana na skutek zniszczeń bądź pożarów . Do 1738 roku poza obiektami monumentalnymi (kościół i zamek), pozostała zabudowa była drewniana i bez wyjątku kryta słomą . Jeszcze w 1774 roku na 138 budynków miejskich odnotowano aż 135 obiektów krytych strzechą lub gontami i zaledwie trzy z ceramicznymi dachami .

Ostatni wielki pożar z 1838 roku zniszczył miasto prawie doszczętnie, pozbawiając wówczas życia kilkudziesięciu jego mieszkańców. Była to ostatnia, tak wielka wymiana tkanki budowlanej, najprawdopodobniej do tego czasu wykonywanej w tradycyjnych technikach szkieletowych.

Do 1810 roku Tuczno było miastem prywatnym - szlacheckim. Wolny zarząd miejski powołano tu dopiero w 1820 roku Jeszcze do 1849 roku obowiązywały tu sądy patrymonialne, oparte na opracowanej w 1599 roku wasalskiej ordynacji tzw. sądu “mańskiego”. Głównym źródłem utrzymania ludności było rolnictwo. Funkcję potwierdzają cztery jarmarki wymienione w 1616 roku, duży majątek pański oraz pochodzące głównie z XIX wieku obszerne zespoły zabudowy stodolnej, “wyrzuconej” poza granice ówczesnego miasta.

W końcu XIX lub na początku XX wieku zorganizowano kolejny - dwuwyznaniowy cmentarz, w części katolickiej (północna partia) używany do dzisiaj. Zaniedbanie jego ewangelickiej części (południowej) oraz zniszczenie nagrobków, nie pozwala na precyzyjne jego datowanie.

Urbanizacja z lat 30-stych XX w., objęła wyznaczenie nowych ulic - głównie po zachodniej stronie ul. Wolności, swobodniejsze prowadzenie dróg i zabudowę pozbawioną całkowicie detalu architektonicznego. Ściągnięta do kilku rozwiązań, nosi charakter taniego budownictwa robotniczego, zlokalizowanego dodatkowo na typowej działce budowlanej. Ustawiona jest kalenicowo do ulicy, jako rozwiązanie pojedyncze lub bliźniacze, chociaż nie brak przykładów rozwiązań szczytowych (część ulicy Kwiatowej i Strzeleckiej). Zawsze jednak posiadała ona wysokie dachy, z możliwością wykorzystania ich na cele mieszkaniowe.

Początków organizacji przestrzennej tego budownictwa w Tucznie można poszukiwać od 1934 roku, kiedy przystąpiono do budowy Wału Pomorskiego, dochodzącego nieomal do samego miasta. Dodatkowym czynnikiem stały się też działania władz hitlerowskich udzielających dużych kredytów na budownictwo spółdzielcze zwartych osiedli. Kolonie takich domów powstawały i w innych miastach. W Tucznie osiedle takie wyznacza ul. Piaskowa.

Przed 1939 rokiem miasto zaczęło się zaliczać do dobrze zapowiadających się miejscowości letniskowych i z tą funkcją wiązano jego dalszy rozwój, przerwany działaniami II wojny światowej. Położone na skraju Wału Pomorskiego miasteczko, podzieliło losy innych miejscowości. Dawne Stare Miasto straciło 90% substancji budowlanej.

Duże zniszczenia poczynione na terenie Starego Miasta, doprowadziły do całkowitej reorganizacji przestrzennej dźwigającego się po wojnie Tuczna. Niezbędne do prawidłowego funkcjonowania miejsca pracy, handel i usługi, zaczęto lokalizować w zachodniej części (powstałej w wyniku XIX i XX-wiecznej urbanizacji). Przy specyficznym układzie tego fragmentu miasta, ulica Wolności podniesiona została do roli nadrzędnej i stała się główną osią współczesnego Tuczna. Przy niej lokalizowano liczące się (a w części zachowane) zakłady pracy; tutaj przesunięto administrację i inne niezbędne dla miasta usługi.

Tuczno jest znanym miasteczkiem, bowiem istniejący tutaj Dom Pracy Twórczej Architekta odwiedzany jest nie tylko przez Polaków.

Napisz komentarz (0 Komentarzy)